Van Oud naar Nieuw - monter maar realistisch

In Memoriam: Hugo Strötbaum, vriend en ooit onze docent Turks

(2-1-2026)

Expert oude muziek 1e helft 20e eeuw

oostelijk Middellandse Zee-gebied

Dostlar beni hatırlasın (tekst en liedje van Aşik Veysel)

(mogen mijn vrienden mij niet vergeten)

_____________________________________________________

Angstig hondje rond de jaarwisseling, hoewel slechts weinig geknal hier

__________________________________________________________

• Ik wil ook wel een visumverbod voor de VS opgelegd krijgen...
• Het Rosewoodhotel in Amsterdam wordt schoongemaakt door 'energetisch reinigers', ofwel 'spiritueel schoonmakers'. Hoe? Bv. door het inzetten van zwarte toermalijn, het branden van witte salie of bijenwaskaarsen. 
• Blijf ook in 2026 in alle rapte ook het ongerepte in jezelf zien  (Maud Vahauwaert, De Morgen 31-12).
• Biodiversiteit is een economische en ecologische noodzaak, geen luxe.
• Ben nog nooit in Barcelona geweest, en dat blijft ook zo: 'Op en rond de Ramblas is de afgelopen jaren voldoende veranderd en vernieuwd, voornamelijk afgestemd op het type mens dat ook naar Dubai op vakantie gaat.' (Julien Althuisius, VK 4-1).
• Voor wie het niet had opgemerkt.. de heel mooie uitvoering van Stairway to Heaven (zie einde vorige blog) vond plaats in het Kennedy Center for the performing Arts in Washington (2013). Sinds december jl. heeft dit centrum een nieuwe naam: The Donald J. Trump and The John F. Kennedy Memorial Center for the Performing Arts.

• Poetin tegen Trump op hun jaarlijkse kaartavondje in de datcha van Poetin (info Halbe Zijlstra): 'Neem jij Zuid-Amerika en Groenland - wil je Canada ook?, pak ik Oekraïne en straks de Baltische staten', en tegen Xi: 'Neem gerust Taiwan, Tibet en Hongkong heb je al - Lekker toch? Goed bezig! -, en als je er nog wat grensgebieden bij wil, ga gerust je gang. En o ja, delen we samen Afrika wel. Om, het glas heffend, af te sluiten met: 'Europa houden we er samen wel onder. Hahaha. Wat? Zeggen ze dat wij het Internationaal (oorlogs)recht aan ons laars lappen? Nou, dan moet je die Netahyanu zien!' Hahaha....

• Onderschat ze niet, de heren gedragen zich alle vier als dangereuze invasieve exoten.
• Oh, gelukkig! Intussen zijn de leefgebieden 'droge dooradering' en 'natte dooradering' samengevoegd tot leefgebied 'dooradering' (Nederlands natuurbeleid).

            

• Maar de hamvraag is: Waar gaan we in het nieuwe jaar naar toe?

________________________________________________________________

Zelfde Ginkgo als in vorig blog, nu met blad eraf, 22-12

Over een paar maandjes zit het blad er weer helemaal aan. Nieuwe ronde , nieuwe kansen. 

__________________________________________________________________________

Zo wilde ik graag het nieuwe jaar in. Beetje onbekommerd, zeg maar... positief optimistisch.  Als opdracht, maar wel tegelijk geen Titanic-gedoe, niet met de kop in het zand, doen alsof er niets aan de hand is in de wijde wereld, inclusief Nederland. Ondanks dat alles wat voor iedereen altijd min of meer voorgoed leek vast te staan, slechts met twee pluggen aan de muur blijkt te zitten en ieder moment kan omlazeren (Frank Heinen, VK 8-1-2026), toch een beetje onbekommerd. Tralala. Dat is de inzet. Anders gezegd: in ieder geval, voor zover mogelijk, monter realistisch. Komt denk ik overeen met pragmatisch positief. die term hoor je ook wel eens. In die sfeer, snapt u wel? 

Ja, waar gaan we in het nieuwe jaar naar toe? Wim Kan zag het in zijn oudejaarsconference van 1960 ook pragmatisch positief in: 'De aarde is nog niet vergaan, maar er wordt aan gewerkt.'

Tuurlijk zijn er best fijne vooruitzichten, op divers terrein. Meer privé dan.

2026 is bijvoorbeeld het Jaar van de Steenuil, zoals u wel weet mijn favo-vogelsoort. NB. Recent zijn enkele echt goede boeken verschenen over de soort. De meest recente (april 2025): Biografie van de Steenuil. Lees het en de steenuil laat je niet meer los.

NB. In 1961 verscheen een heel ander boek, een prachtige crimi: Il Giorno della Civetta (steenuil in italiaans  = civetta) van Leonardo Sciascia. In Nederlandse vertaling  De Dag van de Uil. Waar gaat dat over? Nou, zeg: maffia, Sicilië. Het boek is ook diverse malen verfilmd.

                Warm aanbevolen

Omdat we dit jaar wat eerder terugkeren naar Utrecht zal ik voor het eerst sinds een jaar of 11 onze tuin weer in vrolijke lentetooi zien, met al die vroege voorjaarsbloeiers. Om naar uit te kijken. Zoals daar zijn naar de Voorjaarshelmbloem. Non vedo l'ora.

Samen met mijn dames gezond het einde van het jaar halen komt er hopelijk ook wel van. En ik zie uit naar mooie wielerkoersen en dito ontmoetingen, etc. Zelf ook weer meer aan de gang op het fietsje dan het afgelopen jaar, dat ook. Met minder ambitie dan voorheen, dat zeker. Hoe gaat het fietsen eigenlijk, Yupi? Wel, na de fysieke malheur van 2025 was het plan hier in Lucca de fietsdraad weer op te pakken. Na een paar ritjes werd ik echter teruggeworpen, ziek. Nu hoop ik na 3-koningen (inmiddels ook al weer voorbij) weer een nieuwe poging te doen. Ik ben inmiddels wel minder snel op de fiets, zeker bergop. Maar ja, wat  is snelheid? Filosoof Johan Cruijff indachtig: 'Vaak verwisselt de sportpers snelheid met inzicht. Kijk, als ik iets eerder begin te fietsen dan een ander, dan lijk ik sneller.' Zit wat in.

Nieuwe mooie herinneringen maken.... dat gaan we dit jaar ook zeker proberen. We zijn er hier in Lucca al mee doende. Die nieuwe komen bij de ouwe herinneringen  ('Da's geen toeval, da's logisch', volgens Johan Cruijff), waarvan er vele in toenemende mate, meest op onbewaakte ogenblikken, spontaan door het brein schieten. Dat heb je bij het ouder worden. Hoe verder je vordert qua leeftijd schieten er meer. Zou het opkomende dementie zijn? Zou kunnen, want anderzijds weet ik vaak niet waar ik mijn sleutels heb gelaten die ik net heb weggelegd. Of kan ik me soms niet herinneren wat ik gisteren voor het eten heb klaar gemaakt. Maak ik het vandaag toch nòg een keer klaar....!

Onder die ouwe herinneringen die opborrelen zijn bv. die aan de verre reizen, aan de vele pracht fietservaringen in de bergen. Tot de mooiste momenten (top-10) reken ik de klim ex- Bedoin van de Mont Ventoux (foto). De afdaling naar Malaucène is geweldig. Je kan oerend hard daar. Ik ken enkele mensen die de 100 km/hr toucheerden: Miguel Indurain in een Tour de France-etappe, en vriend Adrie op vakantie. Miguel uiteraard op de racefiets, Adrie op de tandem, met vrouw Corrie achterop. Dappere vrouw! Miguel miste bijna een bocht, Adrie niet, mogelijk vanwege een betere wegligging. Ik vond 79 in het uur ter plaatse ook wel rap genoeg.

Van een van de andere aarden herinneringen is die keer dat ik 's nachts op mijn gemak op een bankje aan de rand van een 'waterhole' in het Etosha National Park zat, die van Okuakuejo. Zo schrijf je dat dan achteloos even op, schijnbaar. Je moet er wel een eind voor vliegen, dat wel. 's Nachts, inderdaad. Want dan gebeurt het spektakel. 

Ik ging er rond 1 uur zitten. De laatste mensen gingen hun bedje opzoeken, er was toch niks te zien. Vanaf dan zat ik er in mijn eentje. Nou, niks te zien? Inderdaad heerste doodse stilte, de omstandigheden zwoel, alleen een kerkuil vloog geregeld vlak voor me langs, maar die hoor je niet, ze vliegen volstrekt geluidloos. Niets spectaculairs verder, wat jakhalzen, dat was het wel. Zo'n beetje het beeld en de sfeer als op de foto hierboven van 3 januari, rond 23 uur. 

Beeld van 4-12 jl., overdag; ook mooi, maar minder spectaculair dan 's nachts

Maar dan......... Vanuit rechts verschijnt een (1) olifant in beeld. Ze staat stil, en luistert een tijdje, zo te zien. Ze (het zal de leidster zijn) maakt een geluid, waarna een grote groep van wel 30-40 olifanten, van groot tot (heel) klein, uit dezelfde richting recht de plas in loopt. Ik ben getuige van een prachtig schouwspel van met elkaar dollende en plonzende olifanten, de kleintjes hebben zo te zien wel de meeste lol. Drie volwassen beesten staan intussen doodstil bij elkaar in het midden van de waterhole een goed gesprek te hebben. Geregeld maken ze contact met elkaar via hun slurf.

Deze beelden zijn van overdag.

Maar dan........ Rumble in the Jungle. In de verte meldt een groep leeuwen dat ze er aan komen. Als ze inderdaad in de buurt van de plas komen, nog buiten zicht, maakt de matrone van de groep een brommend geluid. De groep verlaat de plas onmiddellijk, en verdwijnt in de richting van waar ze gekomen waren. De matrone blijft in haar eentje nog ene wijle staan, midden in de plas. Als de groep leeuwen (zeven exemplaren, waaronder een flinke kerel) zich meldt aan de rand van de waterhole maakt ze nog wat intimiderende bewegingingen richting leeuwen, dan verdwijnt ook zij het duister in, achter haar volk aan. 

Ach, die sfeer... Het overkomt je alleen als je de natuur de kans biedt naar jou toe te komen i.p.v. het gejakker achter 'must see'-soorten aan. Geldt ook voor minder ver van huis.

Vogelspotters voor iets Siberisch in Nederland

_______________________________________________________

Piazza dell' Anfiteatro in kerst/NY-sferen.

Eerste dagen van 2026

Al mijn positieve gedachten ten spijt... Rond de jaarwisseling kwam de eerste klad er al weer in. 'Vrede op Aarde' wensten de mensen elkaar toe met de Kerst. Oh ja, met de toevoeging: 'voor de mensen van goede wil'. Oei. Het knalde weer behoorlijk op diverse plaatsen vlak voor en in de eerste NY-dagen, en niet alleen in Nederland. Allemaal mensen 'van goede wil.' Mensen die deugen. Ammehoelah.

_________________________________________

Vroeger zei mijn moeder, toen ik aan het afvallen was (van mijn geloof): Wacht maar tot het oorlog wordt, dan leer je wel bidden! Moet ik aan denken nu veel mensen, incl.  de jeugd weer tamelijk massaal op het gelovige pad schijnt te komen, of iets anders spiritueels.

______________________________________________________________________

Ik heb met groeiende verbijstering gekeken naar de vuurwerkoorlogen in Nederland.... Wat een verzameling eencelligen bij elkaar... Mijn haren schoten mij droef te moede bij het zien van de beelden. Ben benieuwd of Caroline en de VVD nu van mening veranderd zijn. Eerder stelde Caroline van der Plas, beschermvrouwe van alles wat ongezond, onveilig en onnozel

is dat een vuurwerkverbod ‘geen zin heeft’, omdat het zou gaan om een gedragsprobleem.' Nou, zoals ik ook las in een ingezonden brief: Liever een gedragsprobleem zonder dan met vuurwerk. Dan houdt iedereen tenminste zijn handjes nog, of zijn zicht. Of verbrandt niet half. En hulpverleners hoeven niet meer (zo) bang te zijn de straat op te gaan. En we zouden de Vondelkerk nog hebben gehad; Gerard Reve draait zich om in zijn graf als deze gruwel hem ter ore komt. Gaan de criminelen hun gerechte straf krijgen? De vraag stellen is hem beantwoorden. Het waren er ook wel heel veel.

Ben toch benieuwd hoeveel mensen straks worden voorgeleid. Die lui krijgen uiteraard een advocaat, we leven in een rechtsstaat. Okay, tegenwoordig in nogal afgezwakte vorm. De advocaat: 'Hij was het niet.' (disclaimer: hij wist het maar al te goed dat ie het wèl was). Het OM: 'Hier is het overtuigend bewijs.' De advocaat: 'Ok, maar ja, hij moest wel, sociale druk, weet u.' Het OM: 'Heeft meneer niet het gevoel van zelf verantwoordelijk te zijn? De advocaat: 'Hij is van Ongehoord Nederland', en dan heb je dat niet zo snel. Het komt door sociale uitsluiting en armoede (maar kon wel voor paar 1000 euri vuurwerk kopen). Hij kan er dus niks aan doen, dus ik pleit vrijspraak van alle het ten laste gelegde.' Mooi beroep: advocaat.

Nu ja, we houden de moed er maar een beetje in. Pragmatisch optimistisch dus.  'Laat 2026 het jaar worden van blij met een beetje. Voor onszelf, en voor de rest van de wereld.' (Beatrice de Graaf, NRC 1-1-26).

__________________________

 Johan Cruyff: 'Ik ben niet bijgelovig, dat brengt ongeluk.'

______________________________________________

Pfas-belasting in Europa

Thuis waren we ook wel aan onze dagelijkse onacceptable PFAS-intake gekomen.

Citaat (bron kwijt):  "Ook wij zouden ons eten daarom veel serieuzer moeten nemen, met onze eieren vol pfas, onze kipfilets vol H5N1, onze geitenkaas debet aan longziektes en onze speklapjes en biefstukken die al bij leven worden aangebakken door het gebruik van stroomstootwapens."

_________________________________________________________________________

Klimaat en Biodiversiteit

Hannibal trekt over de Alpen (najaar van 218 v. Chr.). Klimaat was nog geen issue...

Vorige eeuw, eind jaren '60, begin jaren '70 kwam het milieubewustzijn sterk op. Natuurmonumenten voerde in 1970 al het motto 'Natuurbehoud is Zelfbehoud'. Dat was het jaar dat de Raad van Europa had uitgeroepen tot Europees Natuurbeschermingsjaar (N70). In 1972 verscheen het beroemde rapport van de Club van Rome, getiteld 'Grenzen aan de Groei'. Zanger Tol Hansse had in 1982 vervolgens een bescheiden hit met 'Hoofdpijn, reumatiek', gewijd aan zijn zorgen over het klimaat en dergelijke (zou de heer Jan B. te U. vermoedelijk zeggen). Leuk liedje, kan nu zo weer, luisteren! 

De gekende heren Van Kooten en De Bie zagen in een aflevering van het Simplisties Verbond in 2007 het opwarmen van de aarde als een 'gevolg van menselijk handelen; een hele prestatie'.

Terwijl we dus allang (kunnen) weten dat er reden voor grote bezorgdheid is wordt dat in de wereld (Trump bv.) en ook in Nederland nog altijd door velen - lees: in de gelederen van politiek rechts -  ontkend. Zoals door de strakgebekte voorvrouw van Forum voor Democratie in een recent kamerdebat. Lidewij  zei het zo: ‘Ik heb zelf een achtergrond in de biochemie en daardoor kan ik juist beter beoordelen wat er voor zin en onzin in de klimaatwetenschap gaande is”(NRC-25--09-2025). En:  „Weet de minister niet dat er helemaal geen energietransitie nodig is? Ik kan het niet vaak genoeg zeggen: er is helemaal geen klimaatprobleem, het klimaat veranderde altijd.” Waarschijnlijk niet goed opgelet tijdens haar opleiding.... Haar partij kiest voor stoppen met de energietransitie, intrekken van de klimaatwet, opzeggen van het Parijsakkoord en het loslaten van CO₂-doelen.

Thans volgt zware kost.

Zou Lidewij steun voor haar betoog gevonden hebben in dit boek van Hannah Ritchie (vertaald uit het Engels - Clearing the Air? Dat kan ik me niet voorstellen. De auteur zal gruwen van de opstelling van Lidewij en haar partij. Richie erkent de klimaatcrisis, en zoekt wegen om er uit te komen. Zij zet op basis van wetenschappelijke data uiteen hoe en waarom het met de dreigende klimaatcrisis KAN (in haar ogen eerder 'zal') meevallen. Eerst de inhoudsopgave:

Inhoud

Inleiding

1. Duurzaamheid: Een verhaal over twee helften

2. Luchtverontreiniging: Schone lucht inademen

3. Klimaatverandering: De thermostaat lager zetten

4. Ontbossing: Door de bomen het bos zien

5. Voedsel: Hoe zorgen we ervoor dat we de planeet niet opeten?

6. Biodiversiteitsverlies: Bescherming van de natuur

7. Plastic in de oceanen: Verdrinken in afval

8. Overbevissing: Het leegroven van de oceanen

Conclusie

                                ____________________________________________________

Het boek is wereldwijd zeer lovend, om niet te zeggen als een soort bijbel voor de toekomst van de planeet ontvangen, vanwege de zakelijke aanpak, en het bieden van een handelingsperspectief richting duurzame wereld. Zij het niet door iedereen, er is ook kritiek. Die is niet zozeer gericht op de feiten of data die Ritchie gebruikt, maar op de interpretatie en de conclusie die ze er aan verbindt. In haar intro geeft ze critici op voorhand op één punt  gelijk: ‘Onvoorwaardelijk optimisme is ook echt dom.' Dag Lidewij.

Ik heb tot nu toe alleen de hoofdstukken 3 en 6 goed doorgenomen, dus ik moet wel een beetje uitkijken om niet een al te grote mond op te zetten. Ritchie is een Schotse data-analiste, volgt de wetenschappelijke gegevens over natuur, milieu en klimaat op de voet, en onderwerpt haar databestanden aan haar kritische analyses. En komt vervolgens vaak tot andere conclusies dan wat de kranten èn klimaatwetenschappers ons door een volgens haar 'verkeerde interpretatie' van de data op de mouw' spelden. Dat lijkt mij alvast over de top. Is zei dan net als Lidewij (en Trump) een klimaatscepticus? Allerminst, zij ziet het met het actuele klimaatbeleid van de landen volledig de verkeerde kant op gaan, en gelooft al helemaal niet dat we de opwarming zo tot 1,5 graad kunnen beperken. Ze houdt 2 graden aan als doel van een wereldwijd nog flink te versterken klimaatbeleid, er moeten op alle fronten tandjes, zo niet tanden bij. Iedereen, alle landen zullen zich dan wel aan de gemaakte afspraken moeten houden. En u kan. MOET zelf ook wat doen (prima gedachte). Met het huidige klimaatbeleid gaan we richting 3 graden in 2100, da's ook volgens haar desastreus. Dag Lidewij.

Ritchie benadrukt op allerlei manieren de verworvenheden van de techniek, zoals bv. het terugdringen van de luchtvervuiling en wat niet al. Dat zij anno nu minder CO2 uitstoot en minder energie gebruikt dan haar grootouders. Auto's rijden zuiniger, we hebben thuis dubbelglas en spaarlampen. Allemaal waar. Het is op basis van deze successen dat ze er grenzeloos vertrouwen in heeft dat alle huidige problemen met klimaat en diversiteit langs de weg van de technologie in de toekomst kunnen worden opgelost. Maar dan moeten we (we?) snel handelen en beter doen. Het gas erop, zogezegd.

Goed. Denk ik er al iets van? Jawel, hoor, anders was ik natuurlijk niet aan dit stukje begonnen.

In het klimaathoofdstuk zegt ze zeker behartenswaardige dingen, ook al is het bepaald niet allemaal nieuw. Maar het hoofdstuk valt ook op door feiten (data) die ze NIET noemt. Drie  voorbeelden (makkelijk aan te vullen):

1. de ontdooiende permafrost op de toendra's, met als gevolg de uitstoot van enorme hoeveelheden broeikasgassen (CO2, methaan), die de opwarming versnellen, en de vrijgave van oude, potentieel dodelijke virussen en bacteriën, samen met blootstelling van opgeslagen kernafval. Dit proces gaat door, in de huidige situatie, en zeker ook bij een twee graden-klimaatbeleid;

2. de smeltende ijskappen op Antarctica. De Zweden onderzoeken met hulp van radar en echotechnologie hoe snel warmer oceaanwater het continent van onderen opvreet. De gevolgen: (bron: Bram Vermeulen, VK 4-1-2026): 'In het westen van Antarctica, Thwaites en Pine Island, slinken twee grote gletsjers zo angstaanjagend snel dat ze de ‘doemgletsjers’ worden genoemd. De twee gletsjers bevatten voldoende ijs om het mondiale zeeniveau met ruim een meter te laten stijgen. Zou al het ijs in het westen smelten, dan zal de zeespiegel met 6 meter stijgen, met name in het noordelijk halfrond.'

3. Hannah, take this too: Duitse wetenschappers brengen in kaart hoe pesticiden en andere vervuilende stoffen uit andere werelddelen overwaaien naar Antarctica en neerslaan op het ijs.

Dit alles is niet verzonnen, de basis wordt gevormd door feiten (wetenschappelijke data). Okay, gevolgd door een interpretatie van de effecten daaraan verbonden. 6 meter? Misschien zijn het er maar 4. Lidewij hoe dan ook kopje onder.

De mens kan best zonder ijsberen....

In het hoofdstuk biodiversiteitsverlies maakt ze het in mijn ogen wel erg bont. Om te beginnen spreekt ze nogal denigrerend over 'natuurliefhebbers' als ze spreekt over individuen en organisaties die zich inzetten voor de bescherming van bedreigde diersoorten zoals de ijsbeer en de panda. Wormen en bacteriën zijn voor haar veel belangrijker voor het voortbestaan van de mens. Dat die bijdragen aan een gezonde bodem, waar onze voedselproductie van afhankelijk is, daar heeft ze zeer gelijk in. Ook niet bepaald een nieuw gegeven trouwens, en er zijn volop individuen en organisaties die daar (ook) aandacht voor vragen, en er iets aan proberen te doen. Ritchie's opstelling maakt meteen duidelijk dat haar kijk op de wereld en op het leven volstrekt utilitair, c.q. antropocentrisch is: soorten moeten bewezen nuttig zijn voor de mens. Anders pech, moven als ze in de weg zitten.

________

Pinguins massaal verhongerd, voor de kust van Zuid-Afrika. Wij vreten hun vis op, die is van ons! Klimaatverandering doet de rest. 'Natuurliefhebbers' zetten zich in om de schade te beperken.

_______

Van Hannah Ritchie mag je rustig voor ijsbeer, panda en ander soorten doneren 'als je daar blij van wordt', maar voor het voortbestaan van de mens hebben we die niet nodig, net zo min als de meerderheid van de insecten. Nou, dat valt nog te bezien. Alsof de mens geen deel uitmaakt van het eco-world wide web.

Ze goochelt wat met de cijfers, met de door haar verzamelde data zoals gepubliceerd in diverse rapporten over biodiversiteit, bv, die van het Wereldnatuurfonds e.a. De snelheid van uitsterven van soorten is volgens Ritchie heus zo groot niet. Ze geeft dan wel toe dat de biodiversiteit onder druk staat, maar dat er geen reden is tot zorgen hierover, het gaat met sommige dierpopulaties ook goed. 

Dat mag waar zijn, maar over de hele linie is het beeld toch werkelijk niet erg rooskleurig: volgens deze uitvoerige studie gaan populaties van zeker 71.000 diersoorten achteruit, het meest nog in de tropen. Van verreweg de meeste soorten (m.n. insecten) weten we helemaal niets. En die spelen een superbelangrijke rol binnen ecosystemen, en tallozen ook vanwege hun bijdragen aan onze voedselproductie. Ik citeer de befaamde hommel-, bijen- en wespenonderzoeker Dave Goulson: ''Driekwart van onze gewassen heeft bestuiving nodig. Anders hebben we geen frambozen, aardbeien, tomaten, koffie. Dus ik gebruik bijen als vertrekpunt om uit te leggen hoe belangrijk insecten zijn voor ecosystemen. Ze recyclen mest, maken de grond vruchtbaar, ruimen dode dieren op.'  Een treffend voorbeeld van het belang van bestuiving is te vinden in de amandelteelt. Momenteel wordt er in de Central Valley van Californië op 615.000 hectare (ongeveer 250.000 hectare) amandelhout verbouwd. De oogst is volledig afhankelijk van van bestuiving door bijen; de aanwezigheid van bijen is essentieel voor de amandelproductie. Maar die bijen krijgen het in deze zeer grootschalige teelten door tal van factoren steeds lastiger, bv. door het gebruik van pesticiden en de afwezigheid van bloeiende planten.

Namib desert waterhole (7-1-2026, 22 u): jakhals en stekelvarken, nutteloze dieren

Hoewel ze zelf opmerkt dat de interne relaties binnen een ecosysteem bijzonder ingewikkeld zijn ("Bij veel soorten waarvan de functionele waarde niet voor de hand ligt, kan de waarde dus verborgen liggen in een ingewikkeld web van prooi, predator en ecologische verbindingen. We zien het niet tot het fout gaat. Daarom is het niet duidelijk welke soorten we ‘nodig hebben’ en welke niet.") gaat ze even goed voorbij aan dit ecologische principe: dat ecosystemen gedijen juist door het ingewikkelde samenspel van de organismen die er deel van uitmaken. Wanneer soorten verdwijnen, neemt de verscheidenheid aan eigenschappen en functies die ze aan ecosystemen toevoegen af. Daardoor worden deze omgevingen minder veerkrachtig en kwetsbaarder voor verstoringen zoals extreme weersomstandigheden, ziekten en invasieve soorten. Deze verminderde veerkracht kan ertoe leiden dat ecosystemen instorten. Kan best link zijn voor ook voor ons, de mens. Zgn. ecosysteemdiensten, variërend van schoon water en lucht tot klimaatregulering, ziektebestrijding, èn voedselproductie. Ze zijn een integraal onderdeel van het menselijk welzijn. Oppassen dus!

Soms is er ook goed nieuws, populatie van Bengaalse tijger in India groeit tegen verdrukking in weer een beetje dankzij de inzet van 'natuurliefhebbers'.

While tigers remain the most endangered big cat, India’s conservation efforts have increased its Bengal tiger population. Image © Steve Winter/National Geographic/Big Cat Voices.

Maar, als gezegd, Ritchie ziet het positief in, behalve op de technologie heeft ze haar optimistische blik ook op de mens zelf gericht. Die bedient nl. de noodrem, en kan dus een rampscenario voorkomen. Kweenie.... Ik zie wereldwijd te veel mensen die de noodrem onklaar maken. Volgens mij zijn we de patiënt nog steeds zieker aan het maken (citaat Ilja Gorter in De Morgen van 29-11-2025).

Hier aangekomen voel ik behoefte om Cruijff nog eens te citeren, er moet wat lucht in het verhaal: 

"Ik geloof niet omdat ik dus niet gelovig ben maar ik denk wel dat er iets anders is, maar daardoor geloof ik datgene wat ik dus denk dat er is."

____________________________________________

Nog eentje dan. Ritchie praat ook boude onzin: Als het om vis gaat beschouwen milieubeschermers, ecologen en pleitbezorgers van dierenwelzijn –  vissen als dieren op zichzelf. Zo zien we ook de meeste andere dieren in het wild, zoals olifanten of apen. Ons doel is hierbij volgens haar om dierenpopulaties te laten herstellen tot hun niveau van vóór de mens.' Pardon? Dat is Gelul, vals geleuter, dat is niet het doel! Het doel is duurzame populaties. Bovendien miskent ze de (ook sociale gevolgen) gevolgen van grootschalige visserij voor de West-Afrikaanse kusten. Een drama dat migratie stevig in de hand werkt.

Handelingsperspectief

"Maar het is nog niet te laat."

We (wereldwijd) moeten volgens Hannah Ritchie:

•Gewasopbrengsten verhogen om de hoeveelheid landbouwgrond te reduceren;
•Een einde maken aan de ontbossing;
•Minder vlees eten, en onze behoefte aan vee reduceren;
•De doelmatigheid van chemische toevoegingen zoals kunstmest en pesticiden verbeteren, maar deze niet elimineren;
•Wereldwijde klimaatverandering afremmen;
•Zorgen dat er geen plastic meer in de oceanen belandt.

Ja, hallo, ik zie enkele open deuren waar je zo eens mee kan zijn, raadgevingen waaraan al lang de nodige aandacht uitgaat. Maar puntjes 1 en 4 in combinatie, daar heb ik vraagtekens bij. Die combi loopt over in haar idee om de planeet in twee helften te verdelen (zie verderop). 

Grappig - maar in mijn ogen ook wel discutabel - is het overzicht van dingen die er qua milieu-impact volgens haar niet of nauwelijks toe doen: biologisch voedsel eten, spaarlampen, plastic of papieren zak. Om over na te denken...

In de grafiek hieronder geeft ze een overzicht van wat ieders persoonlijke bijdrage bij het counteren van klimaatopwarming- en biodiversiteitsverlies kan zijn:

Heel goede punten, maar verrek, ik zie dat ik er eigenlijk best aardig voor sta. Geen auto (al rijd ik wel eens met iemand mee), dieet met niet zo veel vlees meer.... En dat terwijl in de linkerkolom nog een item ontbreekt, nl. geen kinderen nemen. Ja , dat klinkt wat rottig, maar als je de broeikasemissie van je nageslacht opneemt in het verhaal (kinderen, kleinkinderen en zo verder).... en dat geeft nog persoonlijk voordeel ook! Beetje flauwe grap die ik bij gelegenheid nog wel eens op tafel leg is dat - als iedereen het recht zou hebben op een paar keer vliegen in zijn/haar leven -  dat ik dan nog wel een eindje weg kan vliegen, ik spreek dan eenvoudigweg het aandeel van mijn niet bestaande nageslacht aan. Net als de meesten uwer heb ik natuurlijk wel een flinke klont boter op mijn hoofd. Ik ben al een paar keer links en rechts over de wereld gevlogen, hoewel daarbij geen weekendretourtjes Barcelona of New York zaten. Voor de rest zie ik eigenlijk alleen in puntje 3 dat we bij ons thuis nog wat vorderingen kunnen maken. De laatste jaren is de vleesconsumptie al flink omlaag gegaan, het doel voor dit jaar is nog weer wat minder vlees op tafel.

Heerlijk vega: Sambal goreng telor/ boontjes (3-1-2026). Met een citroen uit eigen tuin!

Topervaring voor de zintuigen ogen, tong en neus. Che profumi deliziosi in cucina!

Hoe van hier naar daar volgens Ritchie?

Prettig is dat Ritchie ons ook handelingsperspectieven voorhoudt. Ze ziet in algemene zin als oplossing voor de klimaat- en diversiteitsproblemen het aanbrengen van een strikte gebiedsscheiding op deez'aardkloot: op 50% van de oppervlakte beschermde natuurgebieden (zeg: ecosystemen. krijgen daar de ruimte zichzelf te zijn), en op 50% gebieden voor intensieve voedselproductie,  op de max gericht, met gebruikmaking van veel  kunstmest en pesticiden (die dan volgens haar wel wat beter moeten worden). Over een vorm van een 'leefgebied dooradering' rept ze niet.

Milaan - verticaal bos

Ik vermoed dat die laatste 50%, dat intensieve landbouwgebied dus, een heel kwetsbaar gedeelte van de planeet gaan worden, weerstand tegen ziekten en plagen in de gewassen quasi nada.... Geen bloemen, geen bijen, geen bestuiving. Een vrijwel levenloze woestijn waar soorten die zijn gebonden aan een gevarieerd agrarisch cultuurlandschap, zoals onder veel meer de steenuil niets te zoeken hebben, bovendien de pest voor grond-en oppervlaktewater, en ten slotte geen reet aan voor de mens die op zoek is naar verpozing in de frisse lucht, een prettige ruimte om doorheen te wandelen en te fietsen. Wat is het idee? Worden die dan opgesloten in de betonnen superhoogbouw van de stad? Zie de afschrikwekkende voorbeelden in de echt grote en overbevolkte steden in de wereld zonder noemenswaardig groen, of het zou dat zgn. verticaal bos moeten zijn? Daar hoeven we in ieder geval geen panda's of ijsberen te verwachten. Wel heel veel sociale problemen. 

Hoe dan ook: een onaantrekkelijk en risicovol perspectief geeft Ritchie hier. Daarmee sluit ze volledig aan bij de ideeën van de ecomodernisten, die alle heil verwachten van technologische innovatie, een strikte scheiding van landbouw en natuur, en er gelijktijdig een nogal karikaturaal beeld op na houden van mensen die bezig zijn met natuurbescherming en duurzaamheid. Een ecomodernist heeft het ijzeren geloof dat alle problemen stuk voor stuk en liefst geïsoleerd opgelost kunnen worden door ingenieuze innovaties (Dirk Sijmons, essay Moedig Zijwaarts in De Gids nr. 3 2023; warm aanbevolen). Goedbedoeld, maar slecht bedacht, oordelen veel critici.

Net als Ritchie heeft ook Dirk Sijmons - een van de beste ontwerpers in Nederland ** - zich laten inspireren door George Monbiot, en vooral  door diens boek Regenesis: Feeding the ­World Without Devouring the Planet. Maar hij houdt ons net een wat ander pad voor, in weerwil van de overeenkomsten in beider visie. Zo kant hij zich niet tegen innovaties als zodanig, ze moeten alleen een heel andere kant op worden gestuurd voor echte duurzaamheid. Hij merkt op: "Nog harder tegen de natuur in roeien helpt ons van de wal in de sloot."

Dirk ziet twee zijdelingse ontsnappingsroutes. Ik citeer uit bovengenoemd essay (hopelijk met Dirk's welnemen):

De eerste zij-uitgang is vrij radicaal. De productie van dierlijke eiwitten kan geheel worden overgenomen door zuivel op plantaardige basis, of zelfs geproduceerd door microben. Kweekvlees kan in biefstukvorm ge-3D-print worden. Technisch allebei al mogelijk. Het ertussenuit halen van de dierlijke schakel scheelt meer dan een slok op een borrel in de mondiale milieubelasting. Niet alleen in termen van stikstof- of fosfaatemissies, maar ook in het decimeren van het watergebruik. Al het land dat nu wordt benut voor weiden en het verbouwen van krachtvoer voor onze runderen, schapen, geiten en kippen kan worden gebruikt als akkerland voor de productie van voedselgewassen, of teruggegeven aan natuurlijke processen.

De tweede zijdelingse ontsnappingsroute is het 'agro-ecologisch perspectief'. De agro-ecologische landbouwpraktijk draait om het verminderen van het gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen, diversificatie van teeltsystemen en het verantwoord en duurzaam gebruik van water en andere natuurlijke hulpbronnen, maar eerst en vooral om een minder desastreuze omgang met de bodem: die wereld onder onze voeten, dat levende en leven brengende systeem van schimmels, bacteriën, mijten, insecten, wormen, microben, mollen en nematoden die voor afbraak zorgen en de mineralen weer beschikbaar stellen voor de groei van planten. ..... Het zijn boeren die uit de ratrace zijn gestapt, van biologisch-dynamisch en strokenteelt tot voedselbossen aan toe. In dit gemengde bedrijf nieuwe stijl speelt begrazing (en vlees!) nog wel een rol, maar veel bescheidener, en dat zal zich weerspiegelen in ons menu. ‘Hiermee kunnen we de wereld niet voeden’, is vaak de kritiek. Maar met uitgeputte bodems lukt dat zéker niet.....

Het landschap dat voortkomt uit deze strategie is volgens Sijmons contrastrijk, en m.i. het tegendeel van wat er overblijft als we Hannah Ritchie volgen. Het resultaat volgens Sijmons zou zijn een zeer geconcentreerde industriële productie van nepzuivel en kunstvlees, op een honderdste van de nu noodzakelijke oppervlakte, uitgestrekt akkerland met geringe input van hulpstoffen en toch een hoge opbrengst, dooraderd door grote, werkelijk wilde natuurgebieden die een boost aan de biodiversiteit geven en waar toerisme en recreatie gedijen. Een 'Leefgebied Dooradering' (droog èn nat) in optima forma! 

Verwachtingen

Ik zal niet te veel meer uitwijden, maar wel nog wat aanstippen qua 'beren op de weg', een keuze, zal ik er vijf doen?:

• hoe moet de gewenste gedragsverandering tot stand komen, en komt die op tijd?;
• volgens Ritchie zit er wereldwijd nog meer dan genoeg aan onmisbare mineralen in de bodem. De grootmachten zijn sinds tijden verwikkeld in een race om die grondstoffen. Leidt  o.a. tot kappen tropisch bos, verdrijven van groepen mensen, vergiftiging van de bodem, etc. etc. ;   
• overgang realiseren van de veel te  intensieve vormen van visserij naar meer duurzame vormen, en veel meer vis telen. Ik bezocht ooit enkele zalmkwekerijen voor de kust van Schotland. Een van de bedenkelijke kanten van deze vorm van bioindustrie: het gebruik van flinke hoeveelheden antibiotica en pesticiden;
• de VS hebben zich recent teruggetrokken uit 60 internationale verdragen die bedoeld waren om het klimaat, mensenrechten en democratieën te beschermen;
• in Scandinavië zal het aantal gletsjers (bij voortzetting huidig beleid) met haast  90%v kelderen, van de huidige 3.400 naar nog maar 363. Als het lukt de opwarming te beperken tot 2 graden, zoals de wereld heeft afgesproken in de Parijse klimaatakkoorden, blijft het verlies aanzienlijk. In de Alpen zijn er dan uiteindelijk nog maar 269 gletsjers over, in Scandinavië 693;
• Afrikaanse bossen zijn niet langer een opslag voor koolstof, maar een bron van uitstoot (NRC 29-11-2025);
• Op 5 mei was het Earth Overshoot Day Nederland. Earth Overshoot Day is de jaarlijks berekende datum waarop de mensheid alle natuurlijke hulpbronnen heeft verbruikt die de aarde in een jaar kan vernieuwen. Nog een lange weg te gaan....

Sorry, het zijn toch nog zeven punten geworden, .... en er is zoveel meer wat de twijfel over een goede afloop voedt (don't mention all those wars...), ik laat het maar achterwege..... nog beren te over. Ik  houd het dus maar op dat pragmatisch optimisme, en tevreden proberen te zijn met een beetje.

Nog maar even een beetje onbekommerd vrolijk worden met ZZ Top, voordat ik afsluit.

Op naar de LENTE

Ook de Heer O.B. Bommel (woonachtig te Rommeldam) ziet erg uit naar de Lente (Primavera): 

"Zo'n winter is drukkend voor het innerlijk van een heer.

Hij kan zich niet ontplooien, bedoel ik.

Maar in de lente borrelen hem nieuwe sappen door het gemoed, zodat hij vol grote denkbeelden openbarst."

_____________________

             Brug  over Serchio, na 50 jaar debatteren is ie er dan-inauguratie 23 december jl.

**  Over Dirk Sijmons (1949): oprichter van H+N+S Landschaps­architecten, was rijksadviseur voor het landschap (2004-2008), hoogleraar Landschapsarchitectuur aan de tu Delft en curator van de Rotterdamse Architectuur­biennale (2014). Hij kreeg de Maaskantprijs (2002), de Edgar Donkerprijs (2007) en de ifla Sir Geoffrey Jellicoe Award (2017), en is auteur van vele boeken over het landschap.